HÉR ER ALLT SVO UNDARLEGT ...

Heikki Gröhn (1878 - 1949)

Þess vegna

Hvers vegna stóð ekki lengur

hjónaband þeirra Míu Farrow

og Franks Sinatra?

 

Var það vegna

29 ára aldursmunar þeirra?

 

Eða var það

viðurkennt samband hennar

við enska leikarann

Lawrence Harvey

sem olli skilnaðinum?

 

Frank Sinatra hefur sjálfur sagt:

„Það er erfitt

að eiga saman við mig að sælda.“

 

Samanlagt hafa hjónin

verið lengur aðskilin

en saman

            sjá opnu.

 

Arvid Torger Lie (f. 1938 - 2020)

Boðið upp í dans

Ég hef horft lengi á þig

þú veist það

þú sýnir mér fallegan líkama þinn

barmur þinn veifar til mín

og segir flýttu þér hingað!

læri þín brosa hlýlega

ég sagði ég vil sjá mjaðmir þínar dansa

þú biður mig að kyssa þig

ég segi þú sért falleg

þig er ég lengi búinn að þrá

segir þú

þú ert með falleg augu segi ég

þú hefur fallega rödd segir þú

ég segi lengi hefur mig dreymt um

að strjúka hár þitt með höndunum

þú segir ekkert en brosir

komdu segi ég

við hittumst

ég bauð þér upp í dans.

 

Nú göngum við í þungum snjó

Trumburnar eru horfnar

og gítararnir

gleðin –

 

Nú göngum við í þungum snjó

án þess að heyrist

í járnsólunum

 

Nú göngum við

undir týrunni frá ljósastaurunum

og við sjáum lítinn hund

elta okkur

í nokkurri fjarlægð

            með trýnið við jörðu.

Snævetur

Vesölu kveinandi börn

liggið þið enn og króknið?

 

Sérðu ekki að dýnurnar

eru of litlar

tærnar standa út fyrir?

 

Jæja þá hér læt ég ykkur fá

stóra mjúka dúnlétta dýnu

en þá megið þið ekki kvarta meira

heldur brosa og vera öll glöð

 

Ástarþakkir kæri

þú ert voldugur vetur.

Arnold Eidslott (1926-2018)

Málverkið

Og faðir minn steig út úr málverkinu

og hann lagði þyngd ára sinna á herðar mér

og bernska hans og æskuár lágu á mér

og hann lagði elli sína á herðar mér og ég hrópaði

og faðir minn steig upp í svartan tekkrammann

og hann starði athugandi á mig litla stund

og hann lagði þyngd þessa lífs á herðar mér

og aldrei framar verður neitt eins og það var.

 

Rolf Sagen (1940-2017)

Á eftir

Á eftir förum við út á göturnar

við erum mörg hundruð

en við getum ekki tekið allt með okkur

ég reyni að fá hugmynd að ljóði

til að túlka aðeins þetta

ljóð hafa alltaf rétt fyrir sér

ljóð geta sagt hvað sé rangt

sé það svolítið blóð

svolítið dautt

og svolítið hold sem rotnar

er það rangt

að drepa fólk er rangt

að drepa tíu manns er rangt

en að drepa tíu þúsund?

 

Það er hægt að yrkja um einn

mann sem deyr

það er hægt að yrkja um tíu

manns sem deyja

en að yrkja um tíu þúsund

manns sem deyja?

 

Sé rangt að drepa

tíu þúsund börn

hvað þá um

að drepa eitt barn?

 

Ég hef fengið hugmynd að

tíu þúsund ljóðum

hver getur hjálpað mér að skrifa?

þau eiga að fjalla um dautt

blóð og hold sem rotnar í sólinni

 

Þau eiga að segja hvað sé rétt og hvað sé rangt.

Í dag

Í dag

en alltof veikum höndum

náði ég til þín

 

Og þú varst föl

af rykinu.

Til gamals manns

Hvað veist þú um líf

gamli maður

þú sem hefur lifað svo lengi?

 

Hvað veist þú um ást

gamli maður

þú sem hefur elskað svo lengi?

 

Vertu ekki að horfa á mig

gamli maður

þú sem hefur séð svo margt

 

Og hvað veist þú

um hljómföll blóðsins

þú sem hefur talið þau svo mörg?

 

Brátt er líf þitt stór þögn

þú gamli maður

segðu mér heldur frá því.

Vesaas í Club 7

Þeir safnast um hann

ókunnugur maður

 

Dansinn hefur þokast inn á við

nú smeygir hann svörtum hesti sínum

langt inn í líkamina

blindur og minnislaus

 

Þögn leggst

mjúkt við þessa fætur

 

Síðan lyftir hann stafnum

til steinhöggs.

Stein Mehren (1935-2017)

Ég held höfði þínu

Ég held höfði þínu

í höndum mér eins og þú heldur á

hjarta mínu með veiklyndi þínu

eins og allt heldur og er haldið

af einhverju öðru en sjálfu sér

eins og hafið lyftir steini

til strandarinnar – eins og tréð

heldur þroskuðum ávöxtum haustsins eins og

hnettinum er lyft upp í gegnum hnattrúmið

þannig heldur eitthvað á okkur báðum

og lyftir okkur þangað sem vandamálið heldur

á vandamálinu í hendi sér.

 

Liv Holtskog (1934-2014)

Ef einhver –

En hvað á ég að gera

við hjartað í mér

sem titrandi bað

um eitthvað

til að hlýja sér við

og sem lengi

hefur beðið?

 

Sem hefur hrópað á líf

í eyðimörk úr steini

hefur opinberað sig

ef einhver

kynni að sjá.

Varmahlíð

Ég held það hafi verið

þegar ég sat

á svarta hestinum

og reið yfir svart hraunið

sem þú varðst mín var

í fyrsta skipti

regnið hafði fallið

í þéttum dropum

og vætt hár mitt

hettan sem ég hafði

slegið um höfuð mitt

hafði losnað

á reiðinni

og stóð út eins og regnhlíf

þú

sast brúnhærður og dökkur

á ungu hryssunni þinni

þegar

ég kastaði hárinu

aftur á hnakka

til að tala við þig

sá ég

að þú varst bara augu.

 

Ég fann

að það þyrmdi yfir mig

allt í einu var ég orðin

þung eins og hesturinn

sem ég sat á

þorði ekki lengur að sjá

spretti bara úr spori

og fór að harða stökki

yfir grýtt hraunið.

Kjell Gabrielsen (1928-2008)

Græni hesturinn (Ljóðrænt ævintýri)

Ég bý í borg

í blokk úr malbiki

með svölum hátt uppi

og hef útsýni yfir

lítinn grænan hest

með blá augu

og ljósrautt tagl

hann er ekki stærri

en örlítill seppi

hann brokkar milli tindanna

og bítur snjó

langt fjarri

þegar nóttin

er full af stjörnum

tekur hann undir sig stökk

út í himingeiminn

og étur stjörnu

við ný og nið

sem við ekki sjáum

 

Nótt eina

bað ég hann

að sækja unnustu mína

hana sem rænt var

af jötnum og tröllum

og situr nú

í berginu bláa

 

Hann leit á mig

með undarlegum svip

og sagði:

ég get vísað þér veginn

ef þú þorir –

svo þutum við af stað

við hentumst yfir fjöll

yfir skóga og vötn

brátt vorum við komnir

á leiðarenda

í hendinni hélt ég

á dularfullum steini

sem var glóandi heitur

og breyttist í eld

þegar við stóðum

við andyri bergsins.

 

Á móti okkur

ruddust jötnar og tröll

ég þeytti steini mínum

og hann varð að báli

sem hræddi þá burt

ég fann ástmey mína

og setti hring

gerðan úr hugrekki

á fingur hennar

þá þorði hún með mér

 

Við vorum ekki langt komin

þegar við heyrðum

niðinn

í jötnum og tröllum

og öllum

undirheimaverum

ég tók upp litla öskju

og opnaði hana

þá byrjaði að snjóa

ég vonaðist til

að hylja slóð okkar

en það var eins og benda

af fjallstórum úlfum

á eftir okkur

ég smurði áburði

í hár unnustu minnar

og í næturkulinu

spruttu fram neistar

og tendruðu ljós

sem var bjart

eins og sólaruppkoman

 

Skyndilega

varð allt svo undarlega hljótt

við heyrðum ekki

drunurnar

lengur

fyrir birtunni

verða allar undirheimaverur

að flýja

 

Við komumst til baka

með græna hestinn okkar

sem elskar stjörnur.

Kjell Gabrielsen (1928-2008)

Ævintýrið um nornina og rósina

Einu sinni var rós. Í rósinni var örlítil spiladós. Og þegar fyrstu geislar sólarinnar gældu við rósina lauk hún upp blöðum sínum og spiladósin hóf leik sinn. Allir gátu heyrt það. En enginn í öllum heiminum gat fundið rósina.

 

Nema nornin. Hún þoldi ekkert sem var fagurt og satt. Hún var að hálfu ugla. Að hálfu köttur. Með auga sem var svartara en nóttin. Og hendur eins og kóngulær.

 

Hún spann vef sinn um rósina með höndum sínum og faldi hana síðan inni í myrkasta sorta auga síns. Þaðan komst ekkert hljóð. Þangað gat enginn séð.

 

Það var aðeins máninn sem hafði orðið vitni að þessu á braut sinni um jörðu. Hann gat ekkert sagt því að máninn er mállaus. Hann grét af sorg og tungltárið féll til jarðar sem tær kristall.

 

Einhver fann það og í spegilmynd þess sá hann hvað gerst hafði.

 

Og hann sá meira: Rósin með örlitlu spiladósina var í hjarta.

 

Hvað get ég gert? hugsaði hann. Getur nokkur hjálpað mér? Vindurinn hvíslaði í grasi, trjám og blómum.

 

Um leið vissi hann hvað honum bar að gera.

 

Kæru vinir mínir, sagði hann, gefið það fegursta sem þið eigið. Ég skal þá líka gefa mitt.

 

Fallegasta tréð gaf sín fegurstu lauf. Hafið gaf sín bestu maurildi sem lýsa um nótt. Skeljarnar gáfu sínar ljúfustu perlur. Og margir, margir aðrir færðu fram gjafir sínar.

 

Loks gaf hann sjálfur hið allra dýrmætasta: Hjarta sitt. Hann lagði þetta allt í skrín og beið nornarinnar. Því að hann vissi að hún þoldi ekkert sem var fagurt.

 

Það leið ekki á löngu uns hún kom. Skógurinn skalf, grös og blóm grétu. Jafnvel dagsbirtan óttaðist og faldi sig í grábláum bjarma. Og nornin – það hlökkuðu í henni formælingarnar þegar hún leit skrínið.

 

Hún beygði sig og opnaði skrínið og ætlaði að spinna um það vef með kóngulóarkrumlum sínum. Þegar hún snerti laufin og perlurnar, bráðnuðu fingur hennar. Hún ætlaði að galdra alla hlutina út í svörtustu myrkur með auga sínu. En þá svifu maurildin inn í auga hennar svo að það slokknaði. Hún sem var að hálfu ugla og að hálfu köttur varð máttvana gagnvart hjartanu sem var í skríninu. Allir töfrar leystust og rósin gat leikið á ný. En nú var til einn maður sem vissi hvar hún var.

 

Sem hann gekk yfir akra og engi stóðu blómin og grösin og hneigðu sig og beygðu í golunni. Það var eins og þau vildu vísa honum til vegar.

Nornin í græna enginu

Einu sinni var norn. Hún var ung og fögur. Á hverju kvöldi gekk hún út að engi einu grænu. Þegar myrkrið féll yfir rann hún saman við það og hvarf. Enginn vissi hvað af henni varð.

 

Veiðimaður einn með riffil um öxl átti leið þar framhjá. Hann sá þegar nornin hvarf. Hann beið komu morguns. Þá sá hann að hún varð aftur að mannveru.

 

Hann skildi eftir vopn sitt og fór til uglu nokkurrar og bað hana að ljá sér auga. Hún gerði það. Síðan fór hann til dádýrs eins og spurði: Get ég fengið lánuð eyru þín? Hann fékk þau einnig.

 

Í kveldhúminu beið hann í skógarjaðrinum. Þegar myrkrið féll yfir sá hann nornina breyta sér, hún varð minni og minni, að síðustu varð hún að svartri kónguló. Hún spann kóngulóarvef sinn í grasinu. Hann heyrði að hún veiddi og eitraði með broddi sínum hvern hlátur sem orðið hafði til um daginn og lifði í grasinu – allt sem kærleikur hafði skapað. Öllu þessu breytti hún í sársauka og grát.

 

Daginn eftir fór veiðimaðurinn til járnsmiðs og lét smíða sér flautu úr besta stáli byssu sinnar. Um kvöldið beið hann á ný í skógarjaðrinum.

 

Þegar morgnaði og nornin varð aftur að mannveru lék hann á flautuna. Hann lék svo hugljúft að tár runnu niður vanga hennar.

 

Tárin urðu að rósum. Rósirnar urðu að eldi í hjörtum þeirra sem brenndi upp nornarhaminn.

Álfurinn

Einu sinni var álfur sem lá sofandi. Hann var ekki stærri en þumalfingur. Hann hrökk upp af svefni. Það var svalur andvari í lofti. Umhverfis hann stóðu trén, grasið og blómin og voru hrygg. Fuglarnir sungu ekki. Sólin hafði falið sig á bak við ský. Hvað hefur gerst? hugsaði hann því að hann hafði sofið mjög lengi.

 

Norðanvindurinn fór hjá. Getur þú sagt mér hvað hefur gerst? hrópaði álfurinn. Það get ég, svaraði norðanvindurinn. Það hefur geisað styrjöld. Tvær mannverur sem elskuðu hvor aðra urðu að skiljast að. Hann kom ekki aftur. Ég veit það eitt að hann reikar um í stórum skógi. Ógnir hafa ruglað hann og glapið og hann drepur allt sem á vegi hans verður.

 

Nú er hún að leita hans og hún hefur villst. Norðanvindurinn strauk nokkur snjókorn af vanga sér.

 

Getur ekki einhver hjálpað þeim? spurði álfurinn. Ég býst ekki við því, svaraði norðanvindurinn. Litli álfurinn sat og braut heilann. Ég ætla að hjálpa þeim, sagði hann, og ég ætla að spyrja Guð almáttugan sjálfan. Viltu hjálpa mér áleiðis? Það skal ég gera, svaraði norðanvindurinn.

Hann þaut af stað með norðanvindinum í gegnum hinn kaldasta kulda. Síðan fór hann með sunnanvindinum um hina hlýjustu hlýju. Með vestanvindinum ferðaðist hann um hið myrkasta myrkur og með austanvindinum fór hann að sólaruppkomunni. Um leið var hann kominn til Himnaríkis.

 

Þar hitti hann Heilagan Pétur. Getur þú hjálpað mér? spurði álfurinn og skýrði frá málavöxtum. Pétur hugsaði sig um en svaraði síðan: Veistu að mennirnir kæra sig orðið svo ósköp lítið um okkur. Þeir hafa nóg með sjálfa sig. Samt vil ég reyna að hjálpa þeim. Sjáðu nú til, sagði hann, taktu þetta fræ, og svo sagði hann álfinum hvað hann ætti að gera. Álfurinn flýtti sér þá aftur sömu leið og hann hafði komið.

 

Álfurinn leitaði hennar lengi áður en hann fann hana. Það var nótt og hún lá sofandi undir tré. Hann sveif niður að hlið hennar. Varlega lyfti hann öðru augnaloki hennar og stakk fræinu inn í augnakrókinn. Að morgni vissi hún hvert hún átti að fara. Það var löng leið en loks kom hún að skóginum stóra sem stóð þar þungbúinn og svartur. Þar sá hún hann. Hún varð svo glöð að hún ætlaði að hlaupa til hans. En hann þekkti hana ekki aftur. Hann reiddi öxi sína til höggs og ætlaði að höggva hana. Þá féll tár af hvörmum hennar. Í tárinu var fræið. Um leið og það nam við jörðu spratt þar upp blóm. Það varpaði af sér fagurri og skærri birtu. Felmtraður skildi hann hvað hann hafði nærri gert. Öxin féll til jarðar. Hið illa hafði misst völdin.

 

Nýtt vor freyddi um skóginn. Birtan hélt innreið sína. Trén, grösin og blómin teygðu krónur sínar og bikara í átt til himins. Og himinninn sjálfur geislaði í allri sinni dýrð.

Kjell Gabrielsen (1928-2008)

Lúðurnefur kóngur

Einu sinni var kóngur. Hann var stór og feitur með sítt hár og skegg. Alltaf var hann glaður og ánægður. Kóngurinn var vel liðinn því að hann var réttlátur og stjórnaði af mildi.

 

Kóngurinn var með langt nef. Allir í kóngsættinni höfðu haft slíkt nef. Það var eins og lúður í laginu og það undarlega var að hann gat leikið á það. Á hverjum morgni fór kóngurinn út á hallarsvalirnar og lék á nefið. Fólkið gladdist þegar kóngurinn lék. Fuglarnir á hallarþakinu hlustuðu. Jafnvel trén, blómin og grösin teygðu krónur sínar og bikara og hlýddu á. Öllum þótti hann leika svo hugljúft.

 

Dag einn kom maður akandi í gamlaford til borgarinnar. Hann var þjófur.

 

Kóngurinn átti hund sem honum þótti vænt um. Kvöld eitt lokkaði þjófurinn hann með kjötbita út í skóginn. Þegar hundurinn át kjötið sofnaði hann því að þjófurinn hafði sett í það svefnmeðal. Hann batt saman fætur hans og vafði bandi um skolt hans og setti hann síðan inn í bíl. Sömu nótt sagaði hann súlurnar undir hallarsvölunum næstum í sundur. Það var með naumindum að svalirnar hryndu ekki. Þegar kóngurinn steig út á þær um morguninn hrundi allt til jarðar.

 

Þjófurinn batt meðvitundarlausan kónginn, setti hann inn í bílinn og ók á brott. Allt hafði gengið svo hratt fyrir sig að enginn hafði getað stöðvað þá. Þegar þjófurinn hafði ekið langa stund fann hann sér fylgsni. Þar skrifaði hann miða sem hann festi í hálsband hundsins. Hann leysti bandið sem var reyrt um fætur hans. Síðan sagði hann honum að hlaupa eins hratt og hann gæti til borgarinnar, annars færi illa fyrir kónginum. Hundurinn hljóp þá af stað.

 

Í borginn var mikið uppnám. Þegnarnir voru svo óhamingjusamir yfir að vera búnir að missa kónginn sinn. Hvað var til bragðs að taka?

 

Hirðstjórinn las skilaboðin sem hundurinn hafði komið með og gjörði fólkinu kunnugt að vildi það fá kónginn sinn aftur yrði það að leggja fram lausnargjaldið fyrir hann.

 

Það þurfti enga þjóðaratkvæðagreiðslu. Dagblöðin og vikublöðin sem nýkomin voru út höfðu séð um að skapa hið rétta hugarfar meðal þjóðarinnar:

Fólkið vildi fá kónginn sinn aftur. Peningarnir voru settir í stóran poka. Hundurinn tók hann í kjaftinn og hljóp af stað með hann um nóttina eins og þjófurinn hafði sagt fyrir um. Hundurinn rataði án minnsta erfiðis. Þegar hann var kominn alla leið þreif þjófurinn pokann, leysti bandið af fótum kóngsins og sparkaði honum út úr bílnum.

 

Þjófurinn hló með sjálfum sér þegar hann ók á brott. Hann hugsaði um allt það sem hann ætlaði að fá sér fyrir peningana. Síðla að kvöldi næsta dags stansaði hann við stórt tré og lagðist til svefns undir því. En það sem hann vissi ekki var að trén, blómin, grösin og fuglarnir vissu allt.

 

Tunglið og stjörnurnar lýstu skært.

 

Í fyrstu morgunskímunni meðan þjófurinn var í fasta svefni, lutu greinar trésins varlega niður, leystu bandið af pokanum og fleygðu peningunum upp í loftið.

 

Þá tóku fuglarnir við, gripu þá með nefjunum og flugu burt.

 

Það var búið að gera við svalirnar og sama morgun þegar kóngurinn kom út á þær til að leika á nefið sitt tók að rigna gulli úr skýjunum. Það varð mikið uppnám en í þetta sinn vegna þess að allir fengu peningana sína aftur.

 

Og kóngurinn lék betur en nokkru sinni áður á langa nefið sitt.

Tartaramóðirin

Ég var barn. Ókunnur maður sagði mér sögu.

 

Hún var um móður og dóttur hennar. Bros móðurinnar voru ekki sem sólskin, tár hennar voru ekki sem perlur.

 

Þær voru af flökkuættum og gengu betlandi milli húsa.

 

Kvöld eitt er þær völdu sér áningarstað veiktist dóttirin. Sótthitinn herjaði á líkamann. Brátt skyldi hún deyja.

 

Móðirin vakti yfir beði hennar. Hún vildi allt til vinna að bjarga dóttur sinni.

 

Stjarna lýsti upp himinhvolfið. Stjörnuhrap, og móðirin óskaði dóttur sinni lífs. Stjarnan féll niður rétt við fætur hennar. Móðirin lyfti henni upp og stjarnan hvíslaði:

 

Þú verður að vera fljótari en dauðinn. Flýttu þér af stað til garðs lífs og dauða. Þar skaltu tína blóm af tré lífsins og snæða ávöxt af tré dauðans.

 

Þegar hún var komin alla leið gerði hún það sem stjarnan hafði sagt henni. Hún tíndi blóm af tré lífsins og snæddi ávöxt af tré dauðans.

 

Um leið stóð hún við hlið dóttur sinnar. Rétt áður en dauðinn ætlaði að leggja kalda hönd sína á hjarta hennar gat móðirin stráð blómum sínum yfir hana.

 

Nú gat dauðinn ekki náð til dótturinnar. Dóttirin tilheyrði nú lífinu en móðirin dauðanum. En tár móðurinnar voru sem perlur og bros hennar sem sólskin.

Gullflautan

Dag einn þegar ég ætlaði í veiðiferð fékk ég lánaðan hund nágranna míns. Hann hafði fengið þennan hund fyrir skömmu. Langt uppi á fjalllendinu komum við að vatni þar sem ég reyndi fiskisæld mína. Ég hafði ekki fyrr kastað línunni en bitið var á. Feitur urriði spriklaði á önglinum. En þetta var líka sá eini sem ég fékk.

 

Síðar um daginn þegar ég var orðinn hungraður hreinsaði ég fiskinn og bjó mér máltíð. Fann ég þá í maga hans gullflautu. Að lokinni máltíðinni lagðist ég niður til hvíldar. Hugsanir mínar snerust um þessa gullflautu áður en ég sofnaði. Ég hafði sett hana í vasann og dregið rennilásinn fyrir.

 

Þegar ég vaknaði sá ég konu eina sem stóð við hlið mína. Það vill þó ekki svo til að þú hafir fundið gullflautu hér? spurði hún. Er það þessi? sagði ég og sýndi henni gullflautuna. Það er hún, svaraðí konan. Gætirðu ekki tekið af hundinum hálsbandið? spurði hún í sömu andrá. Hvers vegna ætti ég að gera það? vildi ég fá að vita.

Hún hugsaði sig um litla stund en sagði síðan kyrrlátlega: Ég er ekki af mannaættum. Maðurinn minn hafði fengið gefna gullflautu frá föður mínum. Dag einn er við vorum á þessum slóðum týndi hann henni. Faðir minn varð svo reiður að hann breytti honum í hund. Þegar honum rann reiðin sá hann eftir því en þá var það orðið of seint. Menn höfðu handsamað hundinn. Hann var kominn með hálsband og þá duga engir töfrar okkar.

 

Þá sá ég huldukonuhalann sem gægðist niður undan kjólnum.

 

Í undrun laut ég niður og leysti af hundinum hálsbandið. Um leið varð hann að huldumanni. Aldrei á minni lífsfæddri ævi hef ég verið svo hræddur. En þegar ég sá gleði þeirra yfir að sjá hvort annað varð mér öllu rórra. Ég skilaði þeim einnig gullflautunni.

 

Þau þökkuðu mér og buðu mér síðan með sér því að nú ætluðu þau að halda gestaboð. Ég þáði þetta boð. Huldukonan blés þá í gullflautuna og í sömu andrá stóðum við á hlaðinu við bóndanbæ einn. Í stórstofunni voru borð upp sett. Við fengum mikið af góðum mat og sterkum veigum. Margt og undarlegt fólk kom þarna. Ölið var sterkt og ég sofnaði að síðustu. Ég vaknaði við svalan blæ í lofti. Við fætur mér lá hundurinn og hvíldi hausinn á fótum sér. Sólin var að síga bak við fjöllin í vestri. Þetta var undarlegur draumur.

 

Ég lagði af stað heim á leið. Á leiðinni gáði ég í vasann að gullflautunni. Hún var horfin. Hjarta mitt sló hraðar og ég gaut augunum til hundsins. Skyndihugdetta fékk mig til að lúta niður og leysa af hundinum hálsbandið. Hann þaut af stað og síðan hefur ekkert til hans spurst.

Marie Takvam (1926-2008)

Dýpst kropið á kné

Ég vil dansa

ég vil dansa fyrir þig

í skini náttlampans

kjólinn losar þú af mér

og hárið fær að falla frjálst

 

Ég vil dansa ungan dans

eftir söngnum inni í mér

og eftir tónum spenntra strengja

 

Þú skalt vera nálægt

þú skalt falla á kné

við fætur mér

þú skalt liggja á hnjánum

í hálfbirtunni

lengi

 

Karlmaður á hnjánum

frammi fyrir dansandi konu

dýpst kropið á kné

og eftirvæntingarfyllst.

Arild Nyquist (1937-2004)

Augað

Á daginn

horfist ég

í augu

við sólina

 

Á næturnar

sé ég

augað

hans föður míns.

Málverk

Myndin opnaðist

ég

gekk inn í

hana með

veiðistöngina mína og

veiddi

spörfugl

gulan spörfugl.

 

Ó, jólasveinn

Ó, jólasveinn – sendu

mér regnkápu

sem ekki er götótt! Sendu mér

tíukrónu-kúlupenna

fullan af bleki

og skrúfjárn

sem ég get gert svolítið við

heiminn með!

Þegar

Þegar kráka

missir pabba

sinn er

sorglegt

að vera kráka.

 

Ingebjörg Kasin Sandsdalen (1915-2003)

Að enni voru

Eins og formæling

töfraformúla

heyrist orðið Víetnam

eins og messa

undarlegra atburða

dulmálstákn

þess sem eyðir

 

Frelsarar erum vér

en rótlausir

án persónuleika

vér afberum ei lengur

hið fagra

vér dreypum á orðunum

eins og áfengu eitri

vér sem förum yfir landamærin

í Víetnam

 

Vor eigin ófæddu afkvæmi

hrópa ekki á oss

hrópa ekki

þessar ungu konur

með barnlausa arma

þessir mýrarmóar

rétt hjá

...

 

Víetnam

alls heimsins

að enni voru!

allt þetta fólk  með sína

molddimmu húð

fólkið – allt þetta stolta fólk

með hátt nefið

Síbería og Tíbet

Alabama

að enni voru!

Bál

Þessi spjöld skulu ekki

eyða plássinu í bókaskápnum

fá ekki að standa við hlið

gömlu hetjanna

í morgunskímunni lýsa

litríkir kilirnir

til mín

Dostojevskí, Wergeland, Bunyan

og allir þessir rólyndu

frægðarmenn

 

Það er sárt fyrir

þessi fögru spjöld

sem eru eins og silkimöttlar

ýtt burt

eins og þegar lífið

vísar deyðandi vefjum burt

 

Eldurinn og nóttin bíða

bíða hinna litlu

sveiflandi hnatta

í efsta dálki

til vinstri

blaktir eldur

í ofni stjarnanna

 

Nú

það er bókin

eins og trjábútur

í rauðum glóðunum

hikandi tungur

rísa upp

og hörfa til baka

með miðaldalegum skrípahætti

blöðin verpast

og bólgna

sífellt nær eldinum

 

Reykurinn lyftir

tveimur gammsvörtum vængjum

yfir hvíta logana

brakandi heslibúnt

þungir smellir í eldinum

eins og þegar reikandi aldinborri

skellur á vegginn

 

Stíf spjöldin

verða rauð eins og

brennisteinskvikasilfur

og blöðin skiljast að

eins og þeim sé flett

bókin verður gömul

og nógu merkileg til að hafa í skáp

eins og hundrað ára postilla

 

Það er gott að skrifarinn er

ekki hér núna

 

Kannski uppsker hann

einhvern tíma meira lof

fyrir litlu

syndsamlegu

postilluna sína.

Borg friðar

Ó, bið um frið

fyrir það sem við byggjum

það sem við ætlum að gróðursetja

þótt svo óvinur

gangi um akurinn

og illgresið vaxi

í sporum hans

 

Frið fyrir hina útreknu

til að rísa upp

og varpa af sér hlekkjunum

frið til að taka fram

mælistikuna

og skipta niður landinu

áður en það verður um seinan

 

Frið til að setja upp

vogarskálarnar

og deila út réttlætinu

það er nóg af gullskálum

fyrir alla

 

Frið til að stöðva

pyntingarnar

fingur djöfulsins

 

Frið til að kveikja eld

gegn frostinu

byggja borg

friðar.

Handan við strönd þína

Einhvern tíma mun auga þitt

                                   leita

                               aftur

                        frá

formleysunni

frá dragsúgi

hinna sundursprengdu forma

munt þú fylgja

skrúfstiganum

til vinsemdarinnar í hinu sanna

 

Í hinu kvika flóði sjávarfallanna

fljóta ismarnir eins og þörungar

ef þú ferð

út í dropasteinshellinn

og sérð vott tímans

í deplandi steinauganu

munt þú finna þar

þitt eigið andlit

þitt eigið ráðvillta andlit

 

Ef þú fengir að sjá

að þú ert hluti heildarinnar

og að ljósið hvílir í myrkrinu

handan við stönd þína

við þessa strönd má finna leir

til að byggja úr eitthvað

af framtíðinni.

Meðan ég er hér

Vér flytjum til

eigur vorar

þessi lykill

er til að opna dyrnar

mínar

þessar dyr

opnast inn í

húsið mitt

þetta hús mitt

rúmar

það sem ég á

það sem ég hef

safnað að mér

ég þurrka ryk

í kringum það

aftur og aftur

 

Lófarnir slitna

af höndunum á mér

skorpna

eins og múmíur

í grám umbúðum

vanans

 

Og ég læt það gerast

eins og

ekkert væri

án þess að hugsa um

að litirnir breytast

í tíglóttum bökkunum

sólir áranna hafa

snert glerið

lagt dýpri

lit í viðinn

dálítið af purpuragljáanum

úr samanrúlluðum

gluggatjöldunum

liggur eftir yfir

ávölum bókarkjölum

 

Máninn leggur

kóngulóarvef sinn

yfir gólfþiljurnar

og borðið

ýtir skugganum af gluggalistanum

óendanlega hægt í

glitrandi nóttum fulls tungls

 

Meðan ég er hér

enn er hér

og flyt til eignirnar

á þær

raða þeim í kringum mig

eins og múrvegg

Læsi þær inni

þykir vænt um þær

einhver á að eignast

þær eftir mig

virða og raða

þeim upp

eftir smekk

 

Ef þær safna á sig

öllum sólarlitunum

og ljósaskiptunum

slær norðurljósunum

af fáguðum kristalnum

á norðurvegginn

hinar miðnæturdimmu stundir

þegar litirnir sofa.

Spyr hjartað

Ég heyri að fuglar óttunnar syngja

það gerir sá sem ferðast

mót svölum hlíðum

eitthvað sem hefur verið

fer framhjá mér

í kyrrðinni

 

Mildir vindar

líða yfir grjótflæmin

þar sem hesturinn stendur

með álútt höfuð

við blindstólpann

 

Spyr vindinn

hvað hann viti

um vot fræin

 

Spyr hestinn

hví hann standi

eins og bundinn

 

Spyr hjartað mitt, vinur

hvernig því líði

þegar óttufuglarnir syngja.

 

Halvor J. Sandsdalen (1911-1998)

Af manndráparaætt

Við erum mörg

skyld

manndráparanum

segir ættfræðingurinn

hann situr með gerðabókina

 

Einnig þú

fingurinn bendir

á mig

einnig þú

ert af manndráparaætt

 

Ég?

Hlátur gamlingjans vellur fram

vissirðu það ekki?

hélstu að þú værir frjáls

eins og barn í móðurkviði?

ég er með þig

í bókunum mínum

 

Fingurinn bendir

einnig þú

ert af manndráparaætt.

Bannað að betla við húsdyr

Brauð

sagði betlarinn í loftinu

orðið sveif

eins og slökkt lugt

yfir honum

þegar hann féll í götuna

og allt sotnaði

 

Sterkur maður

stendur í dyrunum

og blæs í

kjúkur  sér.

Í dag

Eftir sjö þúsund ár

er þessi klukka

aðeins einni mínútu

of sein

segir vísindamaðurinn

hreykinn

sjö þúsund ár

og aðeins einni mínútu

of sein ...

 

Hvað varðar mig um það

hvort klukkan sé einni mínútu

of sein

eftir sjö þúsund ár?

 

Í dag byggir þrösturinn hreiður

undir þakinu okkar

syllan við búrvegginn er í blóma

og haginn hvítur

af kirsuberjablómum

 

Í dag raular kona

í baðinu

hvað varðar mig um það

hvort klukkan sé einni mínútu

of sein

eftir sjö þúsund ár?

Í niði Þjórsár

Ragnhildur Greipsdóttir!

rís upp úr öskunni

og þerra brjóst þín

í ágústvindinum

 

Hann hefur byggt keilur yfir þau

meðan þú svafst

í þúsund ár

 

Bær ykkar mannsins þíns

er grafinn upp

og axirnar taldar fram

eldtangirnar liggja á arninum

eins og nóttina

sem þið reynduð öll

að flýja örlögin

 

Nýtt vatn

er komið í steinkerið

og hringurinn eftir kornámuna

er sýnilegt í skemmunni

Nógu lengi

hefur vindurinn

byggt keilur sínar

yfir þig og ambáttirnar

á þessari eyðimörk

nógu lengi

hafa Meyjarbrjóstaslétturnar

í Þjórsárdal

geymt sína dauðu

 

Guð veit hvað þið hélduð

sem reistuð hér bú

í eldskininu

frá Heklu

í niði Þjórsár.

Kjell Röseth (1934-1999)

Vesaas

Svo mörg orð

þurfti sem sé

til að skapa kyrrðinni

nógu stórt rúm

umleikis það sem aldrei var sagt.

Þúsundfætla

Þúsundfætlan

skoðar framlínuna

áttar sig þegar í stað

á kringumstæðunum

skipar: Byssur

um öxl!

stutt umhugsun

þangað til allt liðið

fer á hreyfingu

til hliðanna

aðeins sá sem skipar

hefur fulla yfirsýn

veit hvert leiðin liggur

hinir treysta blint

á foringjann

það er hann

sem ræður yfir höfðinu.

Erling Christie (1928-1996)

Credo - ég trúi

Sín trú

er gefin hverju tilefni:

barnatrú sovéttrú

jesútrú schweitzertrú notatrú

sunnudagatrú

 

Sumt mælir með trúnni:

hvers vegna ættum við ekki

að lofa í hrifningu

útjaskaðar bölvanir sannfæringarinnar?

 

Hvers vegna ættum við ekki

að taka með gleði þátt

í skrúðgöngunni

sem ætlar að skoða heiminn?

 

Sumt mælir með trúnni:

trúin bjargar heiminum

barnatrú sovéttrú

jesútrú schweitzertrú notatrú

sunnudagatrú

 

En sá sem efast

skal ekki örvænta

enn eiga einhverjir eftir

að trufla svefn heimsins

með heilögum hversdagslegum efa.

 

Ulf Jakobsen – alias Jan Anker Fröydarlund (1911-1996)

Í klefanum

Einmana

með söng í hjarta

 

Söng og þakklæti

            gagnvart þeim

sem gáfu honum jafnvægið aftur

            öryggið

 

Við það að vera fangi hér.

 

Gítar

Hann fær kvenlíkama að láni

hjarta sem slær ákaft

af ást eða kvöl

uppreisn eða villtri gleði –

 

Hann vílar ekki fyrir sér að segja

grófan eða harmþrunginn sannleika

og egna til orrustu þá sem þjást

 

Hann er það hljóðfæri

sem helst getur búist við fangelsisdómi

 

Hann býr ekki yfir neinni háspeki

– gítarinn –

rödd hans hrífur

gælir ákærir huggar

 

Þetta er mennsk rödd

 

Fyrir honum er tíminn ekki slagorð

eða kerfisreglur – nei, einfaldur

– að syngja um ástina

sem kemur

            sem fer

og um friðinn sem dreymir

undir ólífutrénu

 

um frelsið sem slítur sig burt

úr uppsettum takmörkum

erfðavenjunnar –

 

Strengir gítarsins eru rétt hjá hjarta mannsins

sál hans elskar alla sem dansa.

Sigmund Mjelve (1926-1995)

Smásaga

Rétt eins og snerting í háu grasinu

merkingarlaus hamingja

 

Síðar kólnaði

og sólsetrrin urðu koparrauð

 

Þegar bátarnir blésu á sundinu utan við

fengum við löngun til að fara langt í burtu ...

Gunvor Hofmo (1921-1995)

Hvað veistu ... ?

Hvað veist þú um dauðann

þú sem grætur hann sem óraunveruleika utan við þig

eins og gröf – eins og kistu!

dauðinn er ekkert daður við tár

engin höfn ósigra þinna

dauðinn er brostin augu sem urðu veruleiki í þér

dauðinn er blóðugar frumur sem urðu reiði í þér

dauðinn er Guð sem streymir í gegnum allt með dýpt

sinni

sem vaggar börnum sínum í eilífri þögn

meðan allt hlustar

dauðinn er gránandi hús djúpt inni í rökkrinu

og vindar sem stíga upp frá allri heimsins sorg

og allri fegurð

dauðinn er nafnlaus eymsli í brestandi brumhnöppum

og fugl sem flýgur ...

 

Kringum múr

Ekki blind!

hrópar litla barnið

 

Ekki dáin!

hrópar grænn septembermánuðurinn

 

En þögn múrsins

er dáin

er grátur hins blinda.

Draumóramenn næturinnar

Ég mæti augum draumóramanna

ég heyri raddir draumóramanna

gegnum þessi votu suðandi kirkjugarðstré

og fólk á bekkjunum

sem hlustar

 

Þreytu sína ber það með sér

eins og þunga lykla

þreyta þess titrar

í sárri eftirvæntingu:

 

Brátt skal það mæta

byrði glötunar sinnar

gegnumgeislað og skilið við hásæti skýrleikans

brátt skulu hinar myrku myndir falla

eins og gullin epli í hönd djúpsins

 

Söngur draumóramannsins

ég mæti allsstaðar augum draumóramannsins

 

Draumóramenn næturinnar

með þroskuð

þroskuð hjörtu.

 

Þetta er vorið ...

Þetta er vorið:

birtan sem full þjáningar

dregur þig að öllu sem hljóðlaust er

 

Legg hönd þína á trjábörkinn:

eins og þér blæðir honum

legg enni þitt að steini merkurinnar:

eins og þig nístir kuldinn hann

hlustaðu á þögnina

hlustaðu á loftið:

eins og þú er það hjálparvana.

 

Olav H. Hauge (1918-1994)

Vegurinn þinn

Enginn hefur varðað veginn

sem þú átt að fara

til hins óþekkta

til hins fjarlæga

 

Þetta er vegurinn þinn

aðeins þú

átt að fara hann

og það er

óráðlegt að snúa við

 

Og ekki varðar þú veginn

ekki þú heldur

og vindurinn fyllir í sporin þín

í auðu fjallinu.

 

Færið mér ekki allan sannleikann

Færið mér ekki allan sannleikann

færið mér ekki hafið við þorsta mínum

færið mér ekki himininn þegar ég bið um ljós

            færið mér heldur ávæning, leiftur, dropa

eins og fuglarnir flytja með sér vatnsdropa úr lauginni.

 

Rolf Jakobsen (1907-1994)

Ófægð rúða

Andspænis öllum þessum máluðu steinveggjum

andspænis snjó skjalanna

og andspænis stormviðri ritvélanna í herberginu

skín rúða úr ófægðu gleri

inn í bjarta, bjarta skrifstofu

 

Ekkert sólskin er skærara

og enginn dagur er blárri

en það sem sést móta fyrir

handan við óskyggðan, hvítan skuggaleik rúðunnar

 

Skjölum snjóar og snjóar

það niðar í fjarlægum handlaugum

yfir bogin bökin

gegnum daufa rúðuna

grillir í ský á flótta.

 

Sérkenni

Það er ekki

skvett hjólbarðans á regnvotu malbikinu

sem er sérkenni borgarinnar

 

Það er ekki

skrap mjólkurvagnsins við gangstéttarbrúnina

alskýjaða morgna. Æðandi lestir

 

Það er ekki

hljóðlátur blossagangur ljósaskiltanna

yfir lifandi árstraumnum

eða glitrandi perlubönd

boglampanna

 

Klingur glasanna

í stórum bramlandi veitingastofum

hráslagalegt flaut eimskipanna í höfninni

 

Tvö stutt og eitt langt, tvö stutt og eitt langt

 

Það er ekki svæfandi

söngur næturlestarinnar á götum sem þú þekkir ekki

saxófónn á 5. hæð

 

Nei –

Sérkenni borgarinnar

hvínandi æðaslátt borgarinnar

muntu skynja einhverja nóttina

þá nótt

er þú í fyrsta sinn

gengur einn og vondapur

það hækkar eins og gjallandi háð að baki þér

upp af götusteinunum:

Þitt eigið skröltandi fótatak.

 

Lúðraþytur

Hefurðu séð lyftikranana hífa upp gargandi

            járnbitana?

Hefurðu heyrt glaðlegan söng sleggjanna

            á svignandi bjálkunum?

 

Hefurðu séð stálgrindurnar breiða úr sér í loftinu

            eins og rauðir kniplingar í sólskini?

hefurðu heyrt trumbuslátt lofthamranna á naglanum

            frá skinnum, húsum, háum járnsíðum skipanna?

 

Þá hefurðu séð snarkandi fána

            stríðsins á lofti!

 

Þá hefurðu heyrt vélbyssurnar

            dæla stáli sínu í hjarta óvinarins!

 

Raunveruleiki

Dagurinn sem við höldum dauðahaldi í

búðirnar þar sem við kaupum falleg föt. Ferðalög sem við ætlum

að fara í innan skamms

ys gatnanna. Regnið sem fellur á

gangstéttirnar í húminu

            er draumur

                        nóttin og svefnleysið

                        peningaáhyggjurnar

                        hamingjan sem ekki kemur

                                   er raunveruleiki

 

Öryggi hinna stóru freyðandi samkoma

hraðinn

öskur hljómsveitanna og þykk spennandi dagblöð eru draumur og skuggi

            augu þess sem biður

            hendur þess sem er kalt

            fótatak fjöldans sem reikar

            hungraður um stórborgirnar

                        er raunveruleiki

 

Langar forvitnilegar ræður. Rökin

(annars vegar og hins vegar)

kirkjurnar, prestarnir, lúðraþyturinn

trommurnar, hljómfallið, straumurinn sem ber oss áfram er draumur

            vélbyssurnar

            blóðakrar og leðjan. Ópið þegar þú

            kvöld eitt vaknar til sársaukans

            snjór sjúkraskýlanna

            fjöldagrafirnar

                        eru raunveruleiki

 

            Torfið sem grær

            grasstráin sem hneigja sig mjúklega í blænum

            söngur bylgjanna

                        er raunveruleiki.

 

Landslag með skurðgröfum

Þær éta af skógunum mínum

sex skurðgröfur komu og átu af skógunum mínum

Guð hjálpi mér hvernig þær eru ásýndum

                                               höfuð

án augna og augu á bakinu

 

Þær sveifla kjöftunum á löngum hálsi

það eru fíflar í munnvikunum

 

Þær éta og hrækja, hrækja og éta

því að þær eru ekki lengur með kok, aðeins stærðar

kjaft og skröltandi maga

er þetta einhvers konar helvíti?

 

Fyrir vaðfugla? Fyrir hina alltof gáfuðu

pelíkana?

 

Þær eru með blind augu og hlekki um fæturna

þær munu starfa um aldir, tyggja bláklukkur

og breyta þeim í malbik. Hylja þær með skýjum af fitugum

reyknum úr púströrunum

og kaldri sól ljóskastaranna

 

Enginn háls, engin raddbönd, engar kvartanir.

 

Verslanahverfið

I.

Glerbúðin selur ósýnilegar vörur

þær klingja eins og slaghörputónar

og eru viðkvæmar eins og blöðrur á þangi

það er hús geðklofanna sem eru

kólnaðir innvortis og eiga tilkomumikla drauma

hinna þunglamalegu sem eru hringaðir utan um sjálfa sig

 

Glermaðurinn lifir í ríki ljóssins

fullu fegurðar en er geldur

eins og fagurfræðingur

 

Skrift á gleri

er eins og regn í augunum.

 

II.

Járnvöruhillurnar eru skrúðhús

mannshugans

þar tóna hin heilögu ílát

þau sem ákvarða líf okkar. Kastarólurnar

bæði þær glerjuðu og þær sem leiftra

af gráu stáli

 

Þar eru hugmyndirnar úthugsaðar af vitringunum sjö

fyrir okkur.  Hamarinn til að reka þær

                                                           inn

og töngin til að draga þær út aftur

og sandpappír

 

Flugeldaverslun til vinstri og skotvopn

            beint á móti.

 

III.

Saumabúðin er lítið kaffihús

ástarævintýranna. Þess vegna þjónar hún

viðhaldi lífsins

það geta verið ýmis konar faðmlög

fólgin í gljáandi prjónum

og djúp ást

í prjónatreyju og grænum trefli

 

Þarna er verslað með leynilegar uppskriftir

og töfrarúnir handa sálunum

góð ull ilmar eins og ungur frjóangi

sef og vökvi hjartans.

 

IV.

Málningarvöruverslunin er betur við mitt hæfi

hún afgreiðir hin leynilegu lyf jarðarinnar

gult okkur, terpentínu og leirblátt

angandi af úldnun og fæðingu

– apótek fyrir heilbrigðina í heiminum

einu sinni var málningarsali

sem giftist saumasölukonu. Þau urðu

að göfugum glitvef

og mjög gömul. Ófu sig hvort að öðru

með björtum og dökkum þráðum í mynd af hjörtum

undir eikartrjám og gránuðu saman

í silfri og grænku.

 

Gamlar konur

Ungu fótlipru konurnar – hvað verður af þeim?

þær hafa hné eins og litla kossa og sofandi hár

 

Löngu síðar þegar þær eru orðnar hljóðlátar

gamlar konur með grannar hendur og ganga hægt um

                                                                       tröppurnar

með stóra lykla í veskinu og líta í kringum sig

og tala við lítil börn við kirkjugarðshliðin

í ókunnu stóru landi þar sem veturnir eru langir

og enginn skilur lengur mál þeirra

 

Hneigðu þig djúpt og heilsaðu þeim af virðingu

því að ennþá bera þær það með sér eins og angan

 

Leyndur herpingur í kinn, titrandi taug einhvers staðar

í lófa – kemur upp um þær.

Undir háum styttum

Þær valda sársauka, þessar endalausu raðir af lífverum

í lituðum klæðum milli vélanna, næstum eins og stríðið

það eru þær sem dauðinn hefur í dag gefið örlítinn frest

svo að þær geti keypt sér svolítinn ost og staulast áfram

milli rafmagnsgirðinga úr spegilgleri

sem valda þessum svala draumvotti:

óskaðu þér eins hlutar, óskaðu þér hlutar, óskaðu

 

Svo að vér getum þraukað enn eina stund

og komist út úr bíóunum, rauð af neonljósum

á enninu og fingrunum og safnast ráðvillt saman

undir háum styttum sem fljúga hjá sem skuggar sjálfra

sín

eldsnöggt eins og arnarvængir.

 

Kyrrðin á eftir - - - (brot)

Reynið nú að ljúka

áróðursbrellunum og sölutölfræðinni

helgarmorgunmatnum og skarnaofnunum

ljúkið af tískusýningunum og stjörnuspánum

hersýningunum, húsagerðarsamkeppnunum

og þessari þreföldu röð umferðarljósa

klárið það og ljúkið

hátíðarundirbúningi og átta raða

getraunaseðlum

vísitölufjölskyldum og markaðsrannsóknum

því að það er áliðið

alltof áliðið

ljúkið því og komið heim

til kyrrðarinnar á eftir

sem mætir ykkur eins og blóðbuna á ennið

eins og þruman á leiðinni

eins og högg voldugra klukkna

sem láta hljóðhimnuna skjálfa

því að orðin eru ekki lengur til

það eru ekki til fleiri orð

héðan í frá á allt að tala

með röddum steina og trjáa

 

- - -

 

Kyrrðin sem býr í grasinu

neðan á hverju strái

í bláu bilinu milli steinanna

kyrrðin

sem kemur eftir skotin og eftir fuglasönginn

kyrrðin sem leggur ábreiðu yfir hinn dauða

og bíður í tröppunum þar til allir eru farnir

kyrrðin

sem leggst eins og fuglsungi milli handa þinna

þinn einasti vinur.

Hægt  ...

Myndir af ómælanlegum löndum

sandfok, bronslitaðir himnar

skulu haldast til eilífðarnóns, vindurinn

lyftir litlu sandkorni upp á stein

regnið skolar því á brott

 

Þannig er andlit jarðarinnar milli stjörnumyndanna

hulið gleymsku – hægfara

eins og steinarnir eru gjörðir Guðs við oss

dagur skal koma sem rós – dagur sem eldur

allt tekur sinn tíma

eftir þúsund ár

er snigillinn kominn að trénu

 

Ég sé gamalt regnviðri ganga lotið yfir land kvöldsins

og leita grönnum fingrum að týndum hlutum

því sem enginn man lengur – þögninni milli stránna

hálfsögð orð, brotum þess sem glatað er, hugsunum

sem næstum enginn hefur hugsað, hinum þöglu

grasvegum og svefni sem sofinn er

öðru hverju

Hvar finnum vér nú

það sem tengt getur hið dreifða

stíginn í stjörnunum, leiðir áttavitanálarinnar

eða línurnar í lófum allra stúlkna

sem líkjast vindinum sem blæs um rósirnar?

því að það er orðið áliðið

 

brátt ber áin myndir mínar út

áshlíðar, spegilmyndir húsa, elskað andlit

ber hún til hafsins. Allt á að hreinsa

orðalaust og hnötturinn hneigir

sig rólega að nóttu og degi

einhvers staðar þeytir vindurinn nú þegar morgninum inn í skógana

einhvers staðar hverfa útlínur klettsins ómerkjanlega inn í nóttina.

 

Í skógum verslananna

Gú-gú segir gaukurinn í peningakassanum

girnilegt er vorið í skógum verslananna

ilmandi af leðri, berjum, sápulitum og ullarströngum

og fuglakliður er leikinn af segulbandi milli níu og sextán

og svín og pelsdýr eru stöðugt felld með hljóðlausum skotum

 

Speglaðu þig í litla stöðuvatninu okkar

úr silki – brostu við öllu

 

Því að önnur himnaríki eru ekki til en þessi

ævintýraströnd handan glersins sem snýr að öllum strætum

og engir aðrir skógar þar sem þú getur reikað frá jólum

til júlí í mýrinni svo glöð, örstutt andartak

á þessari jörð (Gú-gú)

sem er stjarna (Gú-gú)

og nú er vor.

 

Það er barið

Högg högg þeir vilja komast inn til þín það er barið

harkalega á allar dyr glugga það er barið

hræðslulega óttaslegið það er barið

inni í kjúkum þínum brjóstkassa þínum

hjartslættinum í hjarta þínu það er barið

úti á götu yfir himni jörð

stimpilhöggin skipaskrúfurnar lestar-

teinarnir í hálsi þínum

umhverfis múrana þeir vilja komast inn

gegnum gluggana dyrnar örvæntingar-

fullt það er barið

í skelfingu barið þorsta og hungri

barið dag og nótt óstöðvandi

á hljóðhimnur slagæðar enni þitt

barið barið

– getur þú náð andanum?

 

En vér lifum

– En vér lifum af

stórmarkaðina og ostahyllurnar, og vér lifum

undir þoturákunum í gylltum maímánuði

og í reykmettuðum borgum

og vér lifum með hósta bensíndælunnar og skellum bílhurðanna

vér lifum af

sjónvarpskvöld gullinnar aldar

yfir steinsteypunni, bak við vikublöðin og á bensínstöðvunum

vér lifum

í tölfræðiyfirlitunum og á kjörskránni þegar kosningaár er. Vér lifum

með blóm í glugganum

þrátt fyrir allt lifum vér í skugga

kjarnorkufræðilegra útrýmingar-

hótana vetnissprengjunnar

svefnleysi. Vér lifum

við hlið þeirra soltnu þeirra sem

deyja í milljónatali, lifum

með þreytu í hugsun vorri, lifum

ennþá, lifum

óskýranlega dulrænt, lifum

lifum

á stjörnu.

 

Gunnar Lunde (1944-1993)

Sprengjan

Þegar þeir slepptu sprengjunni

í höfuðið á mér

varð ég til að byrja með

fálmandi örvinglaðir handleggir

mót geislavirkni loftsins

en síðan

urðu blaðafyrirsagnirnar

sífellt minni

og minni og minni

þangað til ég gleymdi

hvað komið hafði

fyrir mig

þangað til dag einn

að brakaði svo undarlega í höfðinu á mér

ég skoðaði mig í speglinum

og sá

strývöndul sem þaut ýlfrandi

að höfði mínu

hélt ég fyrst

en síðan uppgötvaði ég

að höfuðið á mér var sprengja

hvenær umskiptin

höfðu orðið

vissi ég ekki nákvæmlega.

 

Að elska

Afgerandi

brosa líkamar okkar

hlýlega hvor upp við annan

þrýsta holdi að holdi

 

Ómerkjanleg

köld óró

í öllu því hlýja

sem við viljum veita hvort öðru

 

Net

bannsettra áreitinna augna

fjarlægra óþekktra lífvera

leggst yfir nautn okkar

 

Eistu mín

hanga að aflokinni girndinni

eins og nýdauðir barnsfætur

úr nýdauðu móðurlífi

í undarlegri veröld

hinum megin á hnettinum.

Apartheid

Hvítir í einum bás

svartir í öðrum bás

gulir í þriðja bás

Gyðingar

(þeir sem enn eru eftir)

í fjórða bás

 

Hinn góði í sér bás

hinn slæmi í sér bás

 

Launaflokkur tólf

í bás númer níu

launaflokkur tuttugu

í bás númer fimmtán

 

Gamla unga

            létta og þunga

litla stóra

            dólgar og hóra

morðingja lík

            fátæk og rík

gáfaða og drumba

            daufa og dumba

föður og móður

            systur og bróður

rammsterkan lás

            á sinn eigin bás.

Híróshímakona

Þú lást á götusteinunum

eftir vindhviðuna

eftir ljósglampann

loftið blossaði upp

fyrir framan kynfæri þín

þú varðist

en tókst ekki að stöðva

undarlega geislana

milli fingranna

til litninganna

sem engdust

geislana

sem skáru burt

fyrstu dóttur þína

sem aldrei varð til

 

Síðar

yppti fólkið öxlum

yfir smábarnasprengjunni í Híróshíma

sundurtættar hendur þínar

struku yfir dauða kjöltu þína.

Hlýja kona

Hlýja kona

undarlegt

 

Að flota okkar

rak saman

í ólgandi sænum

 

Að flotar okkar

sigldu saman

að kyrrlátri höfninni

þar sem við byggðum hús okkar

úr vatnsósa leifum flotanna

 

Undarlegt

 

Að hinir flotarnir

á ólgandi sænum

rákust á með þungum dynkjum

og trufluðu svefn okkar

 

Hlýja kona

Að löðurtoppar sjávarins

fossuðu í gegnum vegginn

svo að við lágum snöktandi

og snerum baki hvort að öðru

meðan við heyrðum

flotana mölva hver annan

 

Þarna langt úti í dimmri nóttinni

fundum kuldann steypast yfir líkami okkar

án þess að geta flutt okkur um set

 

Kona.

Ormurinn

Gat ég vitað

að ormurinn

þessi gljásvarti

sem ég dró út úr

munninum á mér

tæki með sér

hvítu kringlóttu eggin

undir húð minni

þannig að ég

fyndi fyrir holrúmi

sem stöðugt særði mig

milli húðarinnar og innyflanna

daginn

sem ormaveiðin hófst

og ég vildi vera með?

 

Gátuð þið ekki

aðvarað mig

og sagt mér

hvað væri eiginlega

á seyði hér

vinir?

Staðreyndir um Víetnam

Í Víetnambókinni

segir á bls. 69 að:

 

„Maður sem var skotinn í bakið lést eftir fimm mínútur. Allir aðrir dóu þegar í stað. Með öðruvísi kúlum hefði hann aðeins særst lítillega.“

 

Les ég ruglaður

og fylgi línunum með nöglunum

sem prýddar eru svörtum sorgarröndum

kitlandi skef ég af mér mýbit

síðan úr veiðitúrnum í dag

 

Mjólkurverðið hefur hækkað

úr tólf og fimmtíu í þrettán og fimmtíu

segir eiginkona mín

ástin mín

með granna silkifætur

kreppta í sófahorninu

leitar hún andlits míns

með blíðum augum

stofuspjallsins

ástin mín

heyrðu hvað bókin segir

 

„Maður sem var skotinn í bakið lést eftir fimm mínútur. Allir aðrir dóu þegar í stað. Með öðruvísi kúlum hefði hann aðeins særst lítillega.“

 

Les ég skýrt og greinilega

 

Við lítum hvort á annað

flóttalegum augum

snúum

grettnum andlitum

hvort að öðru

 

Það er best að leggja sig

segi ég

gegnum múrbrotin

á milli munna okkar

en Víetnambókin

fellur í kjöltu okkar

opin á blaðsíðu 69.

Þú og bíllinn þinn

Þú gælir við bílinn þinn

eins og hann sé

brjóst þinnar elskuðu

þú ert ein girnd

þar sem þú dáist að

þessum gljáfægða hlut

 

Þú sérð ekki þá

með ávölu brjóstin

hún grætur

í örvinglan

meðan líkami hennar gránar

í gryfjunni

þú veitir henni aðeins

vélrænar hreyfingar

 

Svefn þinn sýnir hergöngu

meðal öfundsjúkra augna

þú vaknar

og hugsar um afborganirnar

 

Þú þekkir ekki

hina mannlegu hlýju

við hlið þér

köld yfirbyggingin

veldur fullnægingarkippum

í andliti þínu.

 

Simen Skjönsberg (1920-1993)

Kvæði um ást

Tölum um ást:

hvernig þú heldur á bolla

hvernig þú ræðir stjórnmál

hvernig þú gengur að glugganum

 

Jú þegar við tölum um ást:

hárið á þér liðast þegar þú svitnar

pilsið strengist yfir lærin á þér

þú þarft svo litla hanska á hönd þína

 

Víst vil ég tala um ást:

þú staðnæmist og lætur útsýnið streyma að þér

þú opnar bók og leggur hana flata í höndina

þú teygir úr fótunum undir borðinu þegar þú borðar

hádegismatinn

 

Svo sannarlega vil ég tala um ást:

þú klæðir þig úr kjólnum á svo eðlilegan hátt

þú kaupir blaðið og tekur með þér heim þegar þú hefur

verið úti

þú ekur aðeins of hratt þegar þú notar bílinn

 

Ég skal ekki tala meira um ást, bara þetta:

þú veist nákvæmlega hvernig á að fara með þvottavélina

þú veist hvað þú gerir þegar þú stingur nöktu læri fram

undan sænginni

þú hefur þitt eigið handbragð þegar þú festir á tölu.

Simen Skjönsberg (1920-1993)

Æ níd jú darlíng

Æ dónt níd jú nómór

bakvið tvöföld gluggatjöld

við skríðum lengra inn í sjálf okkur

brynjum okkur gegn áhyggjum sjónvarpsins

brynjum okkur gegn óvæntum augnablikum

 

Þegar myrkrið kemur

og bílarnir aka í ljósgeislanum

stöndum við hjá glugganum eins og styttur

upplýst aftan frá

með gula kafbátinn í eyrunum

og ókunnar hugsanir í höfðinu

 

Síðan er skipt um plötu

hléð er að falla niður í sprungu

hæ læt end grín grass

verður þú herra atburðarásarinnar

er veggurinn nógu stöðugur

er myrkrið nógu dimmt

ó bigg hitts ov Rollíng Stóns

kuldinn leggst yfir í nótt

að morgni verður dagurinn rauður

eins og hitasóttarsjúklingur.

Magli Elster (1912-1993)

Frá þollausum stundum

Hnakki minn hrópar

á koss –

– koss frá þér –

– í dag

það eru annars ekki svo margir staðir

sem þú hefur hlaupið yfir

en hnakki minn harmar

að þér kom ekki í hug

að kyssa hann

                        að kyssa hann

einmitt í dag.

 

Kjell Sandvik (1929-1992)

Á hungurári

Eplið er þungt

eins og fylltur hnöttur

(sagði heimspekingurinn)

 

Þyngri er jörðin

í hendi Guðs

(sagði biskupinn)

 

Safameira

er konubrjóst

(sagði elskhuginn)

 

Og þá er komið haust

með nýju afurðaverði

(sagði bóndinn).

Hann pabbi vann í pulsuvagni

Hann pabbi vann í pulsuvagni

Bærinn taldi sig þekkja hann:

Hann var einhentur

og gekk á hækjum

 

Hann pabbi átti bækur heima

á hverju kvöldi tók hann með sér

Immanuel Kant eða Karl Marx

sem hann las

á hljóðum kvöldstundum

fyrir miðnættið

 

Það var bjart

í litlu íbúðinni

en innum gluggann

barst að lokum fylleríisröflið

vændiskonur hlógu fólk dansaði framhjá

á íshálkunni í myrkrinu

 

Hann pabbi vann í pulsuvagni

hann þekkti þau öll

hann þagði.

Kjell Sandvik (1929-1992)

Nátt og skuggi

Á slíkri nótt

er til angurværð

dægradvöl stundaglassins

hellir himneskum endurskinstöflum

á snjóinn

 

Og Jesús

gengur krókloppinn burt

yfir skaflana

 

Það er svo kalt

í lokuðum

skugga

kirkjunnar. –

Predikun

Kæri söfnuður, kæru landsmenn

Guð þarf ekki fallbyssur til að verja sig

og illskan lifir af allar útrýmingarárásir

aðeins helvíti hlær með atómsprengjur í kjaftinum.

Stjórnmálamaður játar

Einu sinni var ég

heiðarlegur hugsjónamaður

 

Þá framdi ég

morð.

Stríðsleikurinn

Dag einn vöknuðum við

þá var húsið horfið

við gengum krókloppin út í garðinn:

trén voru höggin

 

Að eigin ósk

drógum við bók

upp úr frakkavasanum:

 

En kaflann

um bruna Trójuborgar

hafði ritskoðunin

þurrkað út.

Kjell Sandvik (1929-1992)

Vorið

Hægt

            þiðnar

                        ísinn

dropi

            eftir

                        dropa

ekki

            einu

                        sinni

                                   vald-

                                               hafarnir

geta

            kúgað

                        sólina.

Þegar brosið dó

Bros

hentist skyndilega

af barnsandliti

og fauk

út um borgina

 

Hljóð leikandi

milli fótanna

á fjölda alvarlegs fólks

varð fyrir ofsóknum

skammaryrða

og högga regnhlífanna

 

Skildi ekkert

hrópaði án árangurs

á hjálp

 

Var að lokum

hrakið út á götuna

og lést

undir skólabílnum

Strax

kom líkbíllinn

og ók

dauða brosinu

burt eins og

brandara.

Þróun

Vinnuaflið

sótti í bæinn

í verksmiðjunni

varð nafnið númer

---

Jaðarþjóðin

vaknar hægt

fátækraheimili

kýttir hnúar.

 

Engelke Revold (1921-1991)

Leikur

Hún var ákaflega skemmtileg

þegar hún hló og sagði: Ég er leið á því

að láta brenna mig

ég hef tekið ákvörðun: Nú vil ég fá önnur hlutverk –

þá hló ég að henni og gladdist

að hafa hitt hana

 

En þegar hún stóð upp og fór

sá ég á álútu höfðinu

að þessi glaðværð

var sú síðasta sem hún átti

og ég fann til – sektar.

 

Hús-Freyja

Vitið þið að ég drottning hinna þúsund hafragrjóna

hef meira frelsi herrar mínir

til að ávaxta mitt pund

eða láta það eiga sig

heldur en þið hafið í dagdraumum ykkar

nokkurn tíma gert ykkur í hugarlund

 

Hvern morgun get ég handfjatlað

eins mörg grjón af þessu þúsundi

og poki minn inniheldur

þann daginn

og leyft þeim að sáldrast

yfir vatni og eldi

án þess að nokkur nema ég

viti hvað ég vil

 

Ó sætbitri leikur að grjónum og tíma

sem seytlar milli fingra minna

þú sveiflar mér milli lúinnar visku

og barnsins drauma –

til undarlegrar gerðar af þroska

sem aldrei fær rúm í dálkum áhrifamannanna

 

Og þess vegna hef ég drottning hinna þúsund hafragrjóna

meira frelsi herrar mínir

til að ávaxta mitt pund

í tíma og ótíma

heldur en nokkur tölfræðinga ykkar

getur nokkurn tíma afstýrt.

Anna Sandnes (1903-1988)

Barn

Barn, þú ert eini vitringurinn

meðal okkar

því að þú veist ekkert

augu þín spyrja og undrast –

þú ert ókunnugt

en hér áttu að eiga heima

innan um vélar og fólk

ennþá eru augu þín

úr annarri veröld

 

Ég sé þig

upp við fyrsta hliðið

sem þér tókst ekki að opna –

því að fyrir utan leyndist dauðinn

 

Ó barn

ég vil ekki sjá augu þín

þegar þú hefur fengið að vita allt –

ég bið þess eins að þú fyrirgefir okkur

eins og við sjálf verðum að fyrirgefa

lífinu sem við fengum

án þess að vita það.

Anders A. Hovden (1905-1986)

Beygðu þig

Beyg þig

fyrir bljúgri sál

sem forherðist ekki

 

Fyrir hjarta

sem ekki er orðið að

steini

 

Beyg þig

fyrir ráðgátunum

án þess að spyrja

eða biðja

um svar

 

Anders A. Hovden (1905-1986)

Meitlaðu ekki ...

Meitlaðu ekki nafn þitt

í stein

skrifaðu heldur boðskap þinn

í sandinn

vindurinn mun feykja honum burt

sem leyndardómi

inn í eilífðina

boðskapur þinn verður hluti

alls sem er

verður aldrei skilinn

frá heild hins gjörvalla

 

Steininn þarf að mylja

niður í sand

áður en unnt er að mynda

lifandi orð

hverful eins og

mannshugurinn

en með eilíft líf

í slóð sinni

 

Steinninn er dauður

en orðið á líf

frá manninum

sem reit boðskap sinn

í sand

sálir hafa risið upp

til eilífs lífs

og orðið

var skrifað í sand.

 

Anders A. Hovden (1905-1986)

Hlið þitt er knúið

Hlið þitt er knúið

í nótt

einhver vill inn

til þín

þú getur ekki lokið upp

og hönd þín skelfur

 

Hlið þitt er knúið

einhver kvelst

í kuldanum

í nótt

og kannski á hann sér veika von:

hann hjálpar mér

 

Það er svo dauðahljótt

milli högganna

líklega var það hin sterka hönd

stormsins

sem lamdi grein

í gluggann þinn

 

Þá hefst aftur dynjandi barsmíð

þungra högga

hlið þitt er knúið

hönd þín er loppin

hún megnar ei að ljúka upp.

André Bjerke (1918-1985)

Veisla hinna fullorðnu

Hvað var það sem gerðist

í veislu hinna fullorðnu?

 

Fyrir löngu síðan varstu rekinn

í háttinn

vandlega sveipaður

sæng kossi og kvöldbæninni

og þau héldu að þú svæfir

(börn eiga svo gott með að sofna!)

en þú lást með augun opin

eins og maurildi í myrkrinu

þú lást með eyrun opin

eins og kuðunga

vakandi lástu stilltari en í svefni

og hlustaðir ...

 

Frá stofunni niðri

barst hláturinn upp

eins og loftbólur úr hafdjúpi

barst upp og sprakk

á vatnsborði ljósvökullar þagnar þinnar

 

Frá djúpinu niðri

hljómaði og söng

suðaði leyndardómsfullt

eins og kvörnin

sem malar á hafsbotni!

 

Hvað var veisla hinna fullorðnu?

hvaða kuðungsdýpi ævintýranna

– fjarlægt og forboðið –

var þetta sem alltaf fór að heyrast

eftir háttatíma barnanna

 

Þetta hlaut að vera

hinn hafmyrki leyndardómur

þeirra fullorðnu

sjálfur leyndardómurinn

sem gerði þau fullorðin:

stórar persónur

með alvís augu

og hafmeyjabros ...

 

Þarna lástu

í hraksmánarlegum fangabúningi barnsins

pottormurinn

(þú átt að vera sofandi! sofandi!)

dreymandi spurði maurildið:

„hvenær verð ég fullorðin?“

„hvenær fæ ég að vita það?“

og það svaraði í öldugjálfri myrkrar villtrar sorgar:

„o, það er langt þangað til!“

„langt! langt þangað til!“

 

---

 

Fangavist þinni er lokið

þú ert sjálfur kominn niður í stofuna

og enginn skipar þér að fara að hátta

nú hljómar þín eigin rödd í veislunni

(„skál vinir mínir og bræður!“)

og berst upp í hlustandi barnaherbergið

nú veistu hvað það er sem gerist

í veislu hinna fullorðnu

nú veistu að þú hefur ekki sigrað

heldur tapað

hinum leynda heimi hafdjúpsins

 

Þau þarna niðri voru ekki lifandi

í því sem þú heyrðir forðum berast upp

í þér var veislan kuðungurinn hafmeyjan

í þér var kvörnin

sem malar á hafsbotni!

Astrid Hjertenæs Andersen (1915-1985)

Hestsaugað

Dýpst

í auga hestsins

dimmu – átakanlega viðkvæmu

 

djúpt

bak við sára speglun

geislandi grasteiga

 

djúpt

í gullinbrúnu landslagi

hinu angurværasta á jörðu

 

sé ég manninn aftur

varnarlausan, nakinn

upptendraðan af lífinu.

 

Ernst Orvil – alias Ernst Nilsen (1898-1985)

Sálfræði

Ég vildi óska

að hún væri nógu

döpur

svo að ég gæti

gert hana glaða

og hún mundi segja:

þú

gerir mig glaða

ég vildi óska

að ég gæti gert hana

nógu dapra.

Jens Björneboe (1920-1976)

Innlegg í baráttu dagsins

Til hvers er að kveina og kvarta

þegar klögur og harmleikir

eru boðnir upp í heilum bílhlössum?

 

Hverjum kemur til hugar

að spyrja um brúðu barnsins

í grasinu

þar sem foreldrarnir voru skotnir fyrir hádegi?

 

hverjum kemur til hugar

að spyrja um sannanir

eða hvort dómararnir séu hæfir

þegar hinir dæmdu eru stráfelldir

og brenndir

– heilar þjóðir í einu?

 

Hverjum kemur til hugar

að spyrja um hægri eða vinstri

þegar spurning dagsins er:

ert þú ein af morðingjunum

eða eitt af fórnarlömbunum?

ertu ein af dómurunum

eða ein hinna dæmdu?

 

Hvaða meining er í því

að börn sem fá að lifa

megi einnig eiga foreldra

þegar allt miðast við

að koma rússneskum eða amerískum hermanni

til tunglsins?

 

Finn Björnseth (1924-1973)

Undir rúsínurunninum

„En Drottinn sagði: Þig tekur sárt til rúsínurunnans, sem þú hefur ekkert fyrir haft og ekki upp klakið, sem óx á einni nóttu og hvarf á einni nóttu. Og skyldi mig ekki taka sárt til Níníve, hinnar miklu borgar, þar sem eru meira en hundrað og tuttugu þúsundir manna, er ekki þekkja hægri hönd sína frá hinni vinstri, og fjöldi af skepnum?“ (Jónas. 4. kapítuli, 10. og 11. vers).

 

Ég hafði rétt fyrir mér

járnör meitlar opinberunina inn

á milli 5. og 6. rifbeins

meðan æðaslögin í gagnaugunum

umla tónlaust:

– ég hafði rétt fyrir mér

hinir rangt,

rétt, rétt, rangt, rétt

 

Drottinn tak mig burt

frá brennandi vindinum

burt af eyðimörkinni og inn

í skugga sundurkraminna hjartna

tak glitrandi gersemar réttlætis míns

og gef mér brotinn demant í barminn

þessi söngur er óþolandi

og verri en hvert illt tilræði

við líf mitt.

Tarjei Vesaas (1897-1970)

Regn í Hírósíma

Þegar hún lyfti hendinni

til að taka tekönnuna

kom glampandi ljós –

 

– Var ekki meir

allt var horfið

þeir voru horfnir

ummyndaðir í gufu og ský

sem steig upp

leyndardómsfullt og hljótt

hróp var ekki lengur hróp

en jörðin sló í tryllingi

krepptum hnefa hátt mót himni

í sjálfsvörn

– vegna þess sem allt lifandi líf veit

hvarvetna

en megnar ekki að skilja:

Hírósíma –

 

Mílubreiðar slæður sem stigu upp

þeir voru þarna í þeim

endurgerðir í frummynd

gufubólstrar

yfir kvalinni jörðunni

að vera ögn af þessu –

 

Að vera í þessu sem hvarf

en ekki lengi

glundroðinn varð brátt minni

slæðan þéttist í dropa – þétta dropa

með eilífum skapnaði dropans

án upphafs og endis

 

Þeir féllu niður

svalandi óteljandi

í stríðu regni.

 

Tarjei Vesaas (1897-1970)

Andspænis nýju

Viðvörunarhróp

strýkur lágt eyddan mó þinn

og breiðir skuggar vakna

og ganga fram

þeir reisa tjöld sín

skjótt og varlega

til að gefa þér skjól

sem stendur tæmt í striti þínu

 

Þú sem hefur verið klofinn

af efa og trú

og tærður af eldi

sem át sjálfan sig í leynum –

það virkar eins og nýtt

eigi að fylla hið tóma

en hið horfna hefur samt

fagran hljóm

 

Lágt hrópið

um að því sé lokið í þetta sinn –

þetta bragð af aldrei framar

hlýtur ætíð að svíða

eins og ljúf sumarkvöld

og börn sem eiga að fara í háttinn

þegar knötturinn flýgur glaðlega

og leikurinn stendur sem hæst

 

Þá hefur þú opnað hús þitt

og rétt fram höndina

og undrast hvaða landamærum

þú ætlir þér að ná

 

Einhvers staðar bak við þessa angan

er báti róið

bak við þessa angan

af stuttum degi okkar.

Leið ormsins yfir bjargið

Á sólvermdu bjarginu

er sléttur mjúkur kúfur

og heitar hallandi hlíðar

enginn fer þar fyrir sitt litla líf

 

Hér hafa engir mæst

engin spor eru í sandinum

aldrei skrjáfar í lynginu

bjargið geislar frá sér hryllingi

 

Eins og frjósandi rennsli

yfir heitan barm

en björg eru mállaus

björg hrópa ekki

fyrr en við dagsbrún

þegar bæði björg og ský eiga að hrópa

og ormurinn skríður yfir

slípar bjargið ofurhægt

í sýslan sinni

og fuglinn sem ætlar niður í djúpið

syngur.

Aslaug Låstad Lygre (1910-1966)

Þrír deplar á teignum

Ofan úr þessari brekku

get ég séð húsþakið á Bæ

og fari ég aðeins ofar í hlíðina

get ég líka séð túnið

 

Þegar við förum inn eftir um nónleytið

ætla ég að dragast svolítið aftur úr

og þá ætla ég að klifra upp í urðina

þaðan get ég séð allt búið

ykkar á Bæ

 

Og sjái ég svartan depil

niðri á teignum

er það líklega bara hann pabbi þinn

en sjái ég tvo depla

ert þú kannski annar

en það getur svo sem alveg eins verið hún mamma þín

en sjái ég þrjá depla

þá ert þú einn þeirra –

 

Heldurðu að það sé ekki kominn tími til að fara –

 

Ef við dveljum lengur núna

fara þau í Bæ í nónkaffi

á undan okkur

en þá ætla ég að fara hingað upp eftir

þá sé ég allan bæinn

út frá

 

Og sjái ég svartan depil

niðri á teignum

er það líklega bara hann pabbi þinn

en sjái ég tvo depla

ert þú kannski annar

– ef það er þá ekki hún mamma þín

 

En sjái ég þrjá depla

ert þú örugglega einn þeirra.

 

Einar Skjæraasen (1900-1966)

Ákæra við múrinn

Við getum ekki hist

boðberarnir hrapa í myrkrið

ekki heyrt hvort í öðru

söngurinn hljóðnar inn í stein

 

Hví aðskildir Þú okkur

ég sem við sólsetur

átti að þjóta til móts við hana

út á völlinn

bregða örmunum um mjúkt mittið

og dansa af gleði

 

Hví reistir Þú múr að enni mínu

enni sem vildi halla sér

að ljósum öxlum

hví fléttaðir Þú reipi

um hendurnar

hendur fullar af ást

 

Hver ert þú, Þú

sem mæltir til mín á kunnri tungu

og rakst mig burt

til lands án árstíða

ég sem sá fuglana fljúga í norður og suður

haglendin gróa undir grönum dádýranna

uppspretturnar streyma fram

 

Þú heldur mér föstum

með augu úr ís

og gætir útgönguleiðanna

með ofstækisstáli –

ég sem er fæddur í hinum milda

sjöunda mánuði

þegar gróðurinn blómgast

og fyllir stað sinn

undir lögum þrárinnar

 

Í nafni lífsins: hver ert Þú

sem hlekkir dag minn við múrinn

og lítillækkar mátt minn

eyðir mér upp til ösku og einskis?

 

Ég teygi mig í áttina til hins helga turns

í upphæðum –

þetta er ofbeldi

líttu á hinn stutta tíma vorn

og gef oss jörðina aftur

 

Unnusta mín er hinum megin

ég get ekki náð henni –

ég sem ætlaði að lyfta barninu með höndunum

fagna: Ávöxtur ástar vorrar

ætlaði að hrópa að hjarta mannsins

snú hvorki til austurs né vesturs

svo sannarlega ekki.

Kristofer Uppdal (1878-1961)

Hersla

Stálið

er hert í stríði

án óvina

værir þú minna en þú ert

 

Í eld

þarf að setja það sem herða skal

í eggjarstál

og síðan á hverfissteininn

til að hvessa það

 

Eldurinn eyðir

            slítur

Eyðing og slit:

tortíming

 

Í tortíminguna með þig!

Í eggjarstál!

 

Sigbjörn Obstfelder (1866-1900)

Hin svartklædda

Ég reika niður eftir auðri götunni. Ég læðist með húsveggjum.

Er einhver að elta mig? Læðist einhver að baki mér með álútt höfuð? Eins og ég sjálfur?

Ég þori ekki að líta í kringum mig.

það er kolsvarta myrkur. Hjarta mitt slær örar.

Ég heyri hvíslað:

– Karlmaður!

Ég finn kvenfatnað strjúkast við mig. Ég lít ekki upp en þó veit ég að þessi föt eru svört.

Og ég veit að þetta er ósnortin mær og ég veit að brjóst hennar ólgar.

Hún grípur hönd mína. Hönd hennar skelfur. Hún hallar sér að mér og styður sig upp að mér og hvíslar:

– Karlmaður!

Við förum inn á milli timburs og tunnuræfla og alls kyns rusls. Við förum upp stiga, við göngum inn undir súðarglugga.

Hún tekur af sér slörið. Ég sé tvö stór, sérkennileg augu. Hún leysir upp um sig, hendur hennar skjálfa.

– Sjáðu, segir hún, – er það fallegt?

Og hún þrýstir sér upp að mér og hún strýkur andlit mitt, hálsinn, brjóst mitt, allan líkama minn. Með mjúkum, varfærnum höndum.

Og þessar hendur hvísla:

– Blind.

Maginn

– Kyrktu mig, er hvíslað.

Eins og heitur suðaustanvindurinn frá svörtu hyldýpinu.

Síðan er þögn, langt slen og myrkur sem linast og augun tvö, augun tvö með nýja augnaráðið.

Allt í einu stekkur hún fram úr. Hún dregur gluggatjöldin frá, stekkur upp í gluggann. Hún er nakin.

– Sérðu mig?

Þarna inni nóttin. Þarna úti dagurinn.

Bleikir geislar morgunsins falla á þrútinn maga konunnar.

Þetta háa, hvíta á milli næturinnar og dagsins, var þetta eiginkona hans?

– Sérðu mig?

- - - Og hann dragnast af stað í kaldri grábirtunni í átt til hafnarinnar. Ólyktina leggur af fiskúrganginum. Í grágrænu vatninu mætir hann sínu eigin andliti, heimskulegu, dauðu.

Mókir upphafið að barni hans þarna inni í þrútnum, sjóðandi maganum?

 

Nafnlaus

Myrk þokan sígur yfir tré, yfir blettina

blöðin eru litlaus, grasið er ekki grænt

skíma lugtanna er gulir augasteinar myrkursins –

gulir augasteinar sem víkka svo undarleg út

enginn er þarna, enginn hlær eða andvarpar í trjágöngunum

ég hósta, hósti minn hljómar líkt og draugur ræski sig

ég geng, fótatak mitt er eins og fótatak draugsins

 

En í myrkum gangi garðsins þar sem engar lugtir lýsa

situr vændiskona hulin á milli trjánna á einmanalegum

                                                                                   bekk

það er slæða um föla vangana, svört slæða –

bak við svarta slæðuna eru augu sem tindra svo

                                                                       undarlega

 

Og ég er gripinn af blíðri gleði næturinnar

við að hitta í myrkrinu, í dauðri nóttinni, mannveru

ég sest hljóðlega – dreg slæðuna þögull til hliðar

augu mín nálgast augu hennar, sál mín sál hennar

 

Hljóðlega svífa niður nokkur lauf

varlega legg ég eyrað að hjarta hennar ...

og brest í grát, græt niður í kalda hanska hennar

græt og græt og veit ekki hvers vegna ég er að gráta

 

Hún hrindir mér ekki burt

hún þerrar augu mín vandlega

Og ég gríp hendur hennar í angistarfullu þunglyndi mínu

og bið hana að fela mig, fela mig, fela mig

 

Myrk þokan sígur yfir tré, yfir sálir

laufið er litlaust, grasið er ekki grænt

en í þokunni svífa svört laufblöð hljóðlaust til jarðar

og í myrkrinu situr nafnlaus mannvera falin á einmanalegum bekk

og felur við hlýtt brjóst sitt andlit hins sjúka

og felur í mjúkum höndum augu hins hrædda

og enginn nema Guð heyrir sárt snökt hans

og enginn nema Guð heyrir huggandi hvísl hennar.

 

Nocturne

Vængir myllunnar stöðva nið sinn

áin speglar auga næturinnar

varir blómanna biðja auðmjúklega

krónur trjánna hvísla, hvísla

 

Prestarnir tendra á fölum kertum

nunnurnar söngla frómar bænir

börnin spenna magrar greipar

svanirnir hylja nef sitt undir væng

 

Brátt munu allir hinir þreyttu sofa

hvíla höfuð mjúkt á koddanum

gleyma gráum, harmrænum hugsunum

móka, sofa, dreyma, sofa

 

Úti í blánum svífur kona

móðir Krists, María, María

lýkur ástúðlega aftur augum sálnanna

stígur varlega bogtré jarðarvöggunnar.

 

Kvenleggur

Þær sofa

báðar sofa

sú litla indæla í vöggunni

sú stóra indæla í rúminu

 

Og náttljósið logar

á oblátunni

flýtur lítið skar

saklaust

í gulleitri olíu

 

Rúllugardínan er runnin upp

gaslugt fyrir utan.

Það er allt

En hve hún flöktir angurvært!

sængin hefur dregist niður

gaslugtin teygir úr sér og starir á axlir konunnar minnar

 

Ég skal breiða yfir þig, mín sofandi eiginkona

og ég skal draga rúllugardínuna niður

gaslugtin fær ekki að sjá

þetta bjarta sem ég á

 

Ég ætla að þrýsta tveimur kossum á spékoppana þína

– sem brosa í svefni –

og á fingur þína

og á trúlofunarhringinn

og á silfurkrossinn um hálsinn

 

Ég ætla að læðast upp í til þín

og hlýja mér hjá þér

og gleyma

að stundum erum við ekki eins og við ættum að vera

hvort við annað.

 

Stúlkur (brot)

Skógurinn muldrar við sjálfan sig

            hvers vegna muldrar hann?

áin rennur raulandi fram

            hvers vegna raular hún?

                        pabbi sefur

                        mamma les

ég held bara að ég skreppi í bátsferð

- - -

Fjörðurinn er svo fagur!

            hvers vegna stækka ég?

reykur – frammi við oddann

            það er gufuskipið

                        Nestún, Árvík

                        Berjar, Tangi

ég held ég vilji heldur fara inn og spila tónlist

- - -

Svona voðalega margir draumar

            hvaðan koma þeir?

er þeim vaggað úr skóginum

            hingað til Aulabárðar

                        Aula – bárður

                        Aula – Bárður

nei, það verður víst enginn „Álfadans“ úr þessu!

 

Guð, hve þetta er dýrlegt!

            það er svo dýrlegt!

enginn getur lifað án tóna

            eða hvað?

                        einn og ... tveir og ...

                        einn og ... tveir og ...

það væri gaman að vita hvort álfar væru til

- - -

Þetta er vinstri

            það á að vera hér

er það það sem slær?

            eða kannski úrið?

                        einn og tveir og

                        einn og tveir og –

ég held svo sannarlega að ég sé ekki með hjarta

- - -

Skógurinn þegir

            hvers vegna þegir hann?

– o, það er svo einmanalegt

            hérna á Furulundi!

                        Fanginn ... fuglinn ...

                        einmana ... situr ...

ég þoli þetta ekki!

 

Billet doux

Komdu kæra frú!

komdu ef þú vilt!

komdu inn í myrkrið

sem rennur kalt og vott

um deyjandi mann

og sýgur hið deyjandi hjarta

 

Ertu sterk?

geta augu þín geislað

andspænis líki?

ertu hugdjörf

þarna inni í kyrkislöngunni?

 

Við ættum að hlæja!

hlæja að sjálfum okkur

hlæja að öllu

hlæja að hjörtum okkar

hlæja að blæðandi, lemstruðum hjörtum okkar!

Við ættum að hlæja

hlæja eins og vitstola

hlæja svo að braki í kinnbeinunum

hlæja svo að skuggarnir skelli upp úr fyrir aftan okkur

komdu ef þú vilt! Komdu inn í myrkrið!

 

Því að þú þekkir víst grátinn

þú þekkir víst grátinn um nótt ... ?

Komdu ef þú vilt! Komdu inn í myrkrið!

 

Berceuse (Vögguljóð)

Hristu blómablóm

dauð blöð þín

yfir hvelft ennið

svo að hún fái svala hvíld!

            hristu, hristu

dauð blöð þín!

 

Suss, vormorgunn

þú skalt sussa hljóðlega

inn í bylgjandi barm hennar

friðsælu skvampi!

            suss, suss

þú skalt sussa hljóðlega!

 

Uss, fossaniður

það eru álfar hjá okkur

láttu vísu þína hríslast

inn í kuðung eyra hennar

            uss, uss

það eru álfar hjá okkur

 

Kyssið, ljósbylgjur

augnalok hennar

nasvængi hennar

svo að hún vakni í anganinni!

            kyssið, kyssið

augnalok hennar.

 

Dagur

Ég vaki

nýr dagur breiðir blóm sín yfir mig

angandi af sólrænum þönkum

 

Eyru mín hafa opnast

fyrir ljóðum bára og vinda

með bergmáli af ánægju fuglanna

 

Augu mín hafa opnast

himinninn hvelfist yfir heiminn

sólin er efst í hvelfingunni

 

Ég svaf

sál mín reikaði, ég veit ekki hvert

þar var engin sól

 

Ég skalf þegar dimmdi að

þarna inni var dauðinn

dauðinn og hvíslandi tungur

 

Nú er dagur jarðarinnar

bjöllurnar flykkjast fram úr skauti hennar

ólmast í glöðu andrúmi hennar

 

Hvað varð af hinu undarlega myrkri?

hvert er það farið?

 

Nú eru alls staðar geislar –

er heimurinn búinn til úr geislum?

 

Að baða hár sitt í þessu ljóshafi!

sem vellur inn í grasið

og kyssir frjóin

sem spretta litrík upp

 

Að finna angan þessa fæðandi lofts!

sem dansar um enni mitt

sveiflar sér á nasvængjum mínum

 

Geislandi dagur!

þú ert hlæjandi auga Guðs, spegill sálar hans

 

Hugsanir hans

spretta upp úr djúpinu

úr hvelfingum, hnöttum

í logandi sálnagrúann.

 

Getur spegillinn talað?

Hefur spegillinn mál?

spegillinn hefur mál!

spegillinn horfir á þig á hverjum morgni

            rannsakandi

horfir á þig djúpu, alvitru auga

            – þínu eigin!

heilsar þér með sínu hlýja,

            sínu dökkbláa auga:

            ertu hreinn?

            ertu trúr?

Tréð

Hvar eru lauf mín, brumknappar mínir?

greinar mínar eru horfnar, sprotarnir fallnir af

 

Ég dreifði blómunum mínum öllum út um heiminn

 

Ég vildi skapa sumar

ég deildi út öllum blómunum mínum

ég á sjálft ekkert eftir

 

Eitt sinn rann safi um sprota mína

mikil króna sveipaðist um stofn minn

hún svignaði í vindinum

blöð hennar skulfu við hvern vindblæ

og hlýr snjórinn gægðist út á milli þess græna

 

Æ, hví þyrlaði ég snjónum niður?

ef til vill hef ég ekki þyrlað sumri í eitt einasta hjarta

nú er allt nakið

það er vetur

aðeins þurr stofn minn og kalt bládjúpið

 

– Og þó, hvað er þetta?!

eitthvað liðast út úr stofni mínum

það er eins og öll jörðin nötri

 

Undarlegt. Ég finn nýjan sprota spretta fram

 

Hann er sterkur eins og steinn

ég veit ekki hvert hann bendir

ég veit ekki hvort það er til upphæða

eða til undirdjúpa

milljónir stjarna eru umhverfis

eru þær snjórinn sem ég forðum deildi út?

 

Brumknappar mínir, lauf mín, stönglar mínir eru horfnir

ég á aðeins einn grjótharðan sprota

eitt sinn rann safi um stofn minn

málmur, málmur, heyri ég gjalla í sprotanum mínum

 

Allt sköpunarverkið stynur

Allt sköpunarverkið stynur

nötrandi spyr það

bylgjandi hvíslar það

 

Fuglarnir þyrpast saman

lesa í augu hver annars

 

Og að vestan

rær vindurinn svo þungt

og að austan

niðar æðasláttur sjávarins

 

Sköpunarverkið þjáist

 

            Blómin við rætur furunnar

            skilja það ekki

 

            Lækir og elfur

            þjóta – hvert?

 

            Maður mætir manni:

            hver ert þú?

 

            Konur fæða

            og deyja

 

Þar sem leiðir skerast

stendur hvítur kross

yfir honum er slæða

úr blóðdropum

 

Þar krýpur kona á kné

 

Hvíti kross!

hvað er það að elska?

 

Ég hef spurt frjóvegu Jónsmessublómsins

þegar sólin rann

ég hef spurt gárur tjarnarinnar

 

Ég hef setið undir aski gauksins

um miðnæturbil

hann söng um angurværðina og flaug burt

 

Og ég kom langt inn í stóran skóg

til eldgamals spámanns

 

Hann var svo vitur

skegg hans var svo hvítt

 

„Ást – hana þekkir enginn.

þrá – hana þekkja allir.“

 

Fætur mínir eru sárir

augu mín eru þreytt

hjarta mitt svo þungt

 

Hvíti kross

hví grætur þú blóði?

er ástin dauði?

 

Þá draup aldinfrjó af blóðdropaþyrpingunni

þá skutu blómmunnarnir blómum

þá var muldrað ástúðlega í földum lindum

þá hríslaði og freyddi í lækjum og elfum

þá sáldraðist, fossaði, kyssti og blossaði:

„þar til nú, þar til nú, þar til nú!“

 

Og að vestan

kemur þjótandi vængjatak stormsins

og að austan

kemur freyðandi andardráttur hafsins

í glóandi geislum!

 

Allt sköpunarverkið fagnar!

því að jörðin er þunguð!

og ástin, hún kemur

kemur

með sumar

með glóandi geisla

kemur með sársauka

með veraldaryndi!

 

Ég sé ...

Ég horfi á þennan hvíta himin

ég horfi á þessi blágráu ský

ég horfi á þessa blóðugu sól

 

Þetta er sem sagt heimurinn

þarna búa sem sagt mennirnir

 

Regndropi!

 

Ég horfi á þessi háu hús

ég horfi á þessa þúsund glugga

ég horfi á þessa fjarlægu kirkjuturna

 

Þetta er sem sagt jörðin

þarna býr sem sagt mannfólkið

 

Blágráu skýin dragast saman

sólin horfin

 

Ég horfi á þessa vel klæddu menn

ég horfi á þessar brosmildu konur

ég horfi á þessa álútu hesta

 

En hve blágráu skýin dökkna!

 

Ég sé, ég sé ...

ég er víst kominn á rangan hnött!

hér er allt svo undarlegt ...